Birdiyar.Net
Piri Reis |
Osmanlı denizci. Dünya haritaları ve denizcilik kitabıyla
tanınmıştır. Doğum tarihi kesin olarak bilinmiyor. 1465-1470
arasında Gelibolu'da doğdu. Kahire'de öldü. Asıl adı Muhiddin
Pirî'dir. Karamanlı Hacı Ali Mehmed'in oğlu ve ünlü Osmanlı
denizcisi Kemal Reis'in yeğenidir. Akdeniz de korsanlık yapmakta
olan amcasının yanında yaklaşık 1481'den sonra denize açıldı.
1487'de onunla birlikte İspanya'daki Müslümanlar'ın yardımına
gitti. 1491-1493 arasında Sicilya, Sardunya, Korsika adalarına ve
Güney Fransa kıyılarına yapılan akınlara katıldı. Amcasıyla
birlikte Osmanlı Devleti'nin hizmetine girerek 1499-1502
Osmanlı-Venedik Savaşı'nda bir savaş gemisinde kaptanlık yaptı.
1511'de amcasının ölümü üzerine Gelibolu'ya çekilerek Kitab-ı
Bahriye (Denizcilik Kitabı) üzerinde çalıştı ve 1513'te bir dünya
haritası çizdi. 1516 Mısır seferinde Osmanlı donanmasında kaptan
olarak savaştı. 1517'de ilk çizdiği haritayı I. Selim'e (Yavuz)
sundu. 1521'de Kitab-ı Bahriye'yi tamamladıktan sonra 1522'de
Rodos seferine katıldı.1524'te sadrazam Makbul İbrahim Paşa'yı
Mısır'a götüren gemiye kılavuzluk etti. Sadrazamın ilgilenmesi
üzerine 1525'te Kitab-ı Bahriye'yi yeniden düzenleyerek onun
aracılığıyla I. Süleyman'a (Kanuni) sundu. 1528'de çizdiği ikinci
haritasını da padişaha armağan etti. 1528'den sonra güney
denizlerinde görev yaptı. Portekizlilerin Aden'i alması üzerine
Süveyş'teki Osmanlı donanmasına kaptan atanarak 26 Şubat 1548'de
Aden'i geri aldı. 1552'de önemli bir Portekiz üssü olan Maskat'ı
ve ardından Kişm Adası'nı alarak Hürmüz Kalesi'ni kuşattı.
Portekizliler'in Basra Körfezi'ni kapatmak istediklerini duyarak
kuzeye yöneldi. Katar Yarımadası'na, Bahreyn Adası'na egemen
olarak Mısır'a geçti. Donanmayı Basra Körfezi'nde bıraktığı için
sefer sırasında kendisinden yardımını esirgeyen Basra Valisi Kubâd
Paşa'nın da girişimleriyle suçlu görülerek idam edildi. Büyük bir
denizci olduğu kadar büyük bir haritacı olan Pirî Reis, korsanlık
günlerinden başlayarak gezip gördüğü yerleri yabancı kaynaklardan
da yararlanarak tarihi ve coğrafi özellikleriyle birlikte
kitabında anlatmış ve haritalarını çizmiştir. Kitab-ı Bahriye'nin
nazımla yazılan ve denizcilikle ilgili tüm bilgilerin toplandığı
başlangıç bölümünde, genel açıklamalardan sonra Ege ve Akdeniz
adaları tanıtılarak, denizle ilgili gözlem ve deneyim önemi
vurgulanır. Fırtına, rüzgâr çeşitleri, pusula ve haritanın
tanımından sonra dünyayı kaplayan denizler ve karaların oranı
belirtilir. Portekizliler'in denizcilikteki ilerlemeleri ve
keşifleri, Çin Denizi, Hint Okyanusu, Akdeniz ve Ege Denizi'ndeki
rüzgârlar, Basra Körfezi, Atlas Okyanusu ayrıntılı biçimde
anlatılır. Düz yazı ile anlatımın başladığı haritalı bölüm asıl
metni oluşturur. Bu bölümde Çanakkale Boğazı'ndan başlayarak Ege
Denizi kıyı ve adaları, Adriyatik denizi kıyıları, Batı İtalya,
Güney Fransa, Doğu İspanya kıyılarıyla çevresindeki adalara
ilişkin tarihi, coğrafi bilgiler verilerek kuzey Afrika kıyıları,
Filistin, Suriye, Kıbrıs ve Anadolu kıyıları izlenerek Marmaris'te
tüm Akdeniz'in havzası noktalanır. 1513'te çizdiği ilk haritasında
Kristof Kolomb'un 1498'de çizdiği Amerika haritasından, Portekiz
ve Arap haritalarından yararlandığını belirtir. Elde kalan parçası
Avrupa ve Afrika'nın batı kıyılarıyla Atlas Okyanusunu, Antil
Adalarını, Orta ve Güney Amerika'yı gösterir. 1528'de çizdiği
ikinci haritasından günümüze kalan parça, büyük bir dünya
haritasının kuzey batı köşesi olup Atlas Okyanusu'nun kuzeyini,
kuzey ve orta Amerika'nın yeni keşfedilmiş kıyılarını ve
Grönland'dan Florida'ya uzanan kıyı şeridini içerir. Adalar ve
kıyılar son keşiflere dayalı olarak daha doğru çizilidir.
Keşfedilmeyen yerler ise beyaz bırakılarak, bilinmediği için
çizilmediği belirtilir. İlk haritadan daha büyük ölçekli ve
gelişkin olan ikincisi, teknik olarak döneminin en ileri
örneğidir.
|
|
